De waarheid over de fitness industrie

De fitness wereld zit vol met waar- en onwaarheden over voeding, oefeningen en diëten. Tijd om de waarheid over de fitness industrie bloot te leggen en onwaarheden te ontkrachten.

Het klinkt zo negatief, focussen op het ontkrachten. Je komt uit op kreten als ‘leef en laat leven’ of ‘iedereen heeft zijn eigen waarheid’. Nonsense als je het mij (Emilio) vraagt, ik wil absoluut iedereen in zijn/haar waarde laten, maar niet in zijn/haar waarheid.

Dat geldt niet voor iedereen hoor, want als de buurvrouw zegt dat ze dieet X of Y volgt, zal ik (proberen) vriendelijk te knikken en haar succes te wensen. Ze valt er immers niemand mee lastig en vraagt mij niet om advies. Voor fitness ‘professionals’ gelden andere regels: zodra je een ander advies gaat geven, draag je deels verantwoordelijkheid over de gezondheid van een ander. En als je het mij vraagt is dat het moment dat het je morele plicht is om je best te doen dicht bij de waarheid te komen en je acties (wetenschappelijk) te kunnen onderbouwen. 

De verwarrende fitnessclaims onderstrepen de noodzaak van een gedegen waarheidsvinding. Daarom duik ik graag met je in de waarheid van de fitness industrie. Het verbasteren van waarheidsvinding in de fitness industrie lijkt namelijk onschuldig, maar het is een enorm probleem. Want hoe vaak zitten mensen wel niet bij mij aan tafel om te vertellen dat ze door de bomen het bos niet meer zien. Mag ik nou wel of geen koolhydraten eten? Zijn light producten slecht voor me? Moet ik vasten? Moet ik heel veel cardio doen? Allerlei fitness claims die mensen onnodig verwarren, bang maken, de drempel hoger maken of zelfs schade doen.

Niet alleen als leek maar zelfs als professional kan het bijzonder ingewikkeld zijn om feiten en fabels van elkaar te scheiden. Dat is niet gek, want iedereen met of zonder onderbouwing roept maar wat hij of zij denkt en vindt. In dit blog reiken we je handvatten aan om met  de zee van desinformatie om te gaan en zo je eigen ‘bullshit-filter’ te kweken. 

“To kill an error is as good a service as, and sometimes even better than, the establishing of a new truth or fact”. – Charles Darwin

Wat is waarheid? 

Voordat we dat doen moeten we eerst bepalen wat we onder waarheid verstaan. Met waarheid bedoelen we dat het zoveel mogelijk overeenkomt met feiten. Sommige feiten zijn wel makkelijker te verifiëren dan anderen. Denk aan claims zoals: de lucht is blauw, de tafel is 1 meter hoog, de tas weegt 30 kilo. Je kunt ditmakkelijk bewijzen. Complexere vraagstukken, zoals de beste manier om af te vallen, wat moet ik doen tegen rugpijn en wat is nou de beste trainingsmethode, vragen een uitgebreidere aanpak. 

Om dit soort vraagstukken te beantwoorden vertrouwen we op wetenschap. Het is ook daarom dat je vaak in mijn blogs linkjes ziet naar verschillende wetenschappelijke artikelen. 

Waarom wetenschap?

Je zult je misschien afvragen waarom we dan onderzoek gebruiken terwijl wij als trainers vaak rijk zijn aan praktijkervaring bij onszelf en onze cliënten. Als je hebt gezien dat dingen werken bij jezelf of bij anderen, waarom heb je dan onderzoek nodig? 

Onze praktijkervaring heeft een aantal tekortkomingen. Allereerst gebeuren er vaak meerdere dingen tegelijk die jouw resultaat kunnen beïnvloeden, dat noem je confounders. Als jij vegetarisch gaat eten en daardoor afvalt, zou je kunnen concluderen dat vlees eten slecht is voor de lijn. Je zou dan de fout maken door te missen dat je eigenlijk bent afgevallen omdat je minder calorierijke producten bent gaan eten. Je at immers regelmatig een saucijzenbroodje bij de kiosk en bitterballen op vrijdagavond en daar ben je mee gestopt. Ook ben je in deze periode meer groente gaan eten en moest je door deze voeding switch überhaupt wat bewuster naar je eetgedrag kijken. 

Naast dat je vegetarisch bent gaan eten, ben je dus ook minder gaan snacken, meer groenten gaan eten en ben je bewustere keuzes gaan maken. Allemaal vrij logische verklaringen voor je gewichtsverlies. Alleen, al het bovenstaande kunnen we ook bereiken met een niet vegetarisch eetpatroon. 

Niet alleen kunnen we met wetenschappelijk onderzoek het resultaat beter corrigeren op dit soort ‘confounders’, ook kunnen we in deze setting het effect van verwachting minimaliseren. 

Verwachtingen werken niet

Onze wereld wordt enorm sterk beïnvloed door verwachtingen. Neem bijvoorbeeld dit onderzoek waarbij deelnemers verteld werden dat ze een light milkshake kregen. Vergeleken met de controlegroep waar verteld werd dat het een gewone milkshake was, zaten zij minder vol. Ondanks dat beide groepen eigenlijk dezelfde milkshake kregen. Hoe wij dingen ervaren, wordt dus sterk beïnvloed door onze overtuigingen en suggesties van buitenaf. Dat kan zowel positief (placebo) als negatief (nocebo). Daarom zijn goede onderzoeken ook (waar mogelijk) dubbel geblindeerd Dat wil zeggen dat zowel de onderzoekers als de deelnemers dus geen idee hebben van welke groep de controlegroep is en welke de experimentele groep. Zo worden beide groepenbeschermdtegen eigen interpretatie of verwachte uitkomst. Je krijgt dan een zo puur mogelijke uitslag. 

Als laatste kunnen we met wetenschap kijken naar een grotere groep en daarmee de kans op toeval verkleinen. Wanneer ik bijvoorbeeld kijk naar mijn eigen referentiekader: beel van de mensen om mij heen zijn bovengemiddeld sportief en fit. Als ik niet verder kijk dan mijn eigen ervaring zou ik dus kunnen concluderen dat ‘in mijn ervaring’ een tekort aan fysieke activiteit niet echt een issue is. Pas als ik uitzoom en kijk naar de CBS cijfers zie ik dat maar 4 op de 10 Nederlanders genoeg beweegt. Mijn eigen kring is dus niet representatief en ik kan mijn eigen ervaring dus niet aanvaarden als waarheid.  

Nu is het wel zo dat je voor elke willekeurige claim wel een onderzoekje kan vinden om jouw standpunt te onderbouwen. Blind vertrouwen op een PubMed link (kennisbank met wetenschappelijke artikelen) is dus ook niet de weg. Het is namelijk zo dat de kracht van wetenschap niet gaat over bewijzen maar over ontkrachten.

Wetenschappelijk bewezen?

Het is wetenschappelijk bewezen!” Klinkt als een sterk argument, maar eigenlijk kan het niet. Wetenschap kan niet bewijzen, het kan alleen een theorie bekrachtigen of ontkrachten. 

Laten we als voorbeeld nemen dat ik zou willen bewijzen dat alle zwanen wit zijn. Elke keer dat ik een witte zwaan zie, wordt de theorie bekrachtigd en dus waarschijnlijker. Maar als ik echt wil uitzoeken of de theorie klopt, zal ik moeten omdenken en niet moeten zoeken naar bevestiging. Ik moet op zoek naar zwarte zwanen! Want zodra ik er 1 vind, is de hele hypothese (alle zwanen zijn wit) ontkracht. Wil je dus weten of je theorie klopt, zoek dan het tegenbewijs.

In de praktijk

Laten we dat eens bekijken met een praktijkvraagstuk.

  • Theorie 1: Ik moet koolhydraten schrappen om af te vallen.
  • Witte zwaan: Zijn er mensen die afvallen als ze koolhydraten schrappen? (Ja)
  • Zwarte zwaan 1: Zijn er mensen die afvallen terwijl ze veel koolhydraten eten? (Ja)
  • Zwarte zwaan 2: Zijn er mensen die aankomen terwijl ze geen koolhydraten eten? (Ja)
  • Antwoord: De inname van koolhydraten is niet bepalend voor je gewicht. Maar kan wel werken.

Om dit antwoord te verklaren duiken we iets verder.

  • Confounder: Als je koolhydraten schrapt, verander je ook je energiebalans. De verhouding tussen ingenomen en verbruikte calorieën.
  • Theorie 2: Ik moet  mijn energiebalans (negatief) aanpassen om af te vallen.
  • Witte zwaan: Zijn er mensen die afvallen in een negatieve energiebalans? (Ja) 
  • Zwarte zwaan 1: Zijn er mensen die afvallen in een positieve energiebalans? (Nee)
  • Zwarte zwaan 2: Zijn er mensen die niet afvallen in een negatieve energiebalans? (Nee)
  • Antwoord: Je hebt een negatieve energiebalans nodig om af te vallen. Koolhydraten is een tactiek die je daarvoor kan inzetten, maar is niet verplicht.

Conclusie

Als het goed is weet je nu waarom praktijkervaring niet (altijd) genoeg is en hoe je de zwarte zwanen tactiek kan toepassen om theorieën te toetsen.

Ik heb deze blog niet geschreven zodat jij betweterig kan doen aan de eettafel, we zouden namelijk iedereen in hun waarde laten. Maar advies van professionals (en dus ook van mij) dient te voldoen aan gedegen waarheidsvinding en daar mag je kritisch op zijn. Al onze trainers zijn getraind om niet mee te gaan met de eerste beste fitness hype en kritisch te redeneren. 

Ben jij ook toe aan een krachtige wetenschappelijk onderbouwde no-bullshit aanpak? Boek hier jouw vrijblijvende intake.

Don’t Stop Here

Read more stories

dealen met rugpijn

Actief of inactief ouder worden

In de eerste twee blogs van deze reeks, over de relatie tussen leeftijd en fysieke gezondheid, concludeerden we dat ouder worden niet per definitie fysieke

Moet sporten leuk zijn?

“Ja… maar het moet ook wel leuk blijven!”, horen we vaak van klanten. En die opmerking begrijpen we wel. Op je voeding letten is ook

Stel hier je vraag

"*" geeft vereiste velden aan

Naam*
Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.